Vaarbewijs, verantwoordelijkheid en scheepstypen

Voor een pleziervaartuig van 15 tot 25 meter is een klein vaarbewijs verplicht. Voor een motorboot korter dan 15 meter is het verplicht wanneer die sneller dan 20 kilometer per uur door het water kan varen.

Binnen het BPR is een klein schip in beginsel korter dan 20 meter. Bepaalde schepen gelden ondanks hun lengte niet als klein schip, waaronder een passagiersschip, een veerpont, een vissersschip, een duwbak en een schip dat een groot schip sleept, duwt of assisteert.

Een snelle motorboot is een klein schip dat op zijn motor sneller dan 20 kilometer per uur door het water kan varen. Let op het woord schip: ook een zeilboot die op de motor die snelheid haalt, telt mee. Een snel schip is een groot motorschip dat sneller dan 40 kilometer per uur door het water kan varen.

De schipper draagt de hoofdverantwoordelijkheid. Wie tijdelijk zelfstandig koers en snelheid bepaalt, is daarnaast zelf verantwoordelijk voor het naleven van de vaarregels.

Varen onder invloed is apart verboden, en dat verbod staat los van de vraag of je schip vaarbewijsplichtig is. Het richt zich op degene die op een scheepvaartweg een varend schip voert of stuurt. Voor alcohol noemt de wet twee grenzen: meer dan 220 microgram alcohol per liter uitgeademde lucht, of meer dan 0,5 milligram alcohol per milliliter bloed. Boven een van die waarden ben je in overtreding, ongeacht hoe je je voelt of hoe rustig het op het water is.

Het verbod gaat over meer dan alcohol, en het is niet naar stof geformuleerd maar naar effect. Verboden is varen onder zodanige invloed van een stof dat je vaardigheid om het schip te voeren of te sturen kan verminderen, terwijl je dat weet of redelijkerwijs moet weten. De wet noemt geen enkele stof bij naam en zegt uitdrukkelijk: al dan niet in combinatie met een andere stof. Drugs en geneesmiddelen vallen dus onder dezelfde bepaling. Voor die stoffen bestaat geen getalsgrens zoals bij alcohol; de maatstaf is het effect en jouw wetenschap daarvan.

Voor het sturen van een snelle motorboot geldt in beginsel een minimumleeftijd van 18 jaar. Voor veel andere motorschepen en zeilschepen van 7 meter of langer geldt 16 jaar. Een klein open motorschip korter dan 7 meter dat niet sneller kan dan 13 kilometer per uur mag vanaf 12 jaar worden bestuurd.

Een vaarbewijs kun je niet alleen halen, je kunt het ook kwijtraken. De wet kent daarvoor twee dingen die vaak door elkaar worden gehaald: invordering en ontzegging. Het examen vraagt juist naar dat verschil, dus het loont om ze uit elkaar te houden.

Je komt de eerste maatregel ook tegen onder een ander woord. Het CBR spreekt over het intrekken van het vaarbewijs; de wet zelf gebruikt die term hier niet en noemt het invordering. Bedoeld wordt dezelfde handeling als hieronder beschreven, dus laat het woordverschil je niet in de war brengen.

Invordering raakt het document, en zij mag alleen onder twee voorwaarden tegelijk. Er moet proces-verbaal tegen je zijn opgemaakt wegens een van de feiten waarvoor de bevoegdheid kan worden ontzegd, én er moet zich een van drie gevallen voordoen. Zijn beide vervuld, dan geef je je vaarbewijs op eerste vordering af aan de opsporingsambtenaar. Dat is een handeling ter plekke, in het strafproces, en geen besluit van een instantie.

Die drie gevallen zijn: een zeer hoge alcoholwaarde, varen met zo'n snelheid dat ernstig gevaar voor personen of goederen ontstond, of andere feiten en omstandigheden die een herhaling ernstig waarschijnlijk maken. Ze staan naast elkaar; één ervan is genoeg. De alcoholgrens voor invordering ligt bovendien ver boven de grens waarboven varen al strafbaar is, dus overschrijding van die gewone grens leidt niet vanzelf tot invordering.

Een ingevorderd vaarbewijs gaat onverwijld naar de officier van justitie. Die mag het onder zich houden tot de veroordeling onherroepelijk is, of, als de bevoegdheid onvoorwaardelijk is ontzegd, tot die ontzegging is verstreken. Maakt hij van die bevoegdheid geen gebruik, dan krijg je het vaarbewijs binnen tien dagen terug.

Ontzegging raakt niet het papier maar de bevoegdheid. De bevoegdheid om op de binnenwateren schepen te voeren waarvoor een vaarbewijs nodig is, kan voor ten hoogste vijf jaar worden ontzegd. Dat gebeurt bij de strafrechtelijke veroordeling, dus door de rechter en niet ter plekke.

Ontzegging kan volgen op twee soorten feiten: het voeren van een snelle motorboot in strijd met de daarvoor gestelde voorschriften waarbij ernstig gevaar voor personen of goederen ontstond of terwijl je onder invloed was, en het herhaaldelijk onder invloed voeren van een schip waarvoor een vaarbewijs vereist is.

Bij herhaling verdubbelt het plafond. Is er bij het nieuwe feit nog geen vijf jaar verstreken sinds het einde van een eerdere ontzegging, dan kan de bevoegdheid voor ten hoogste tien jaar worden ontzegd. Deze verzwaring staat buiten de eisen die het examen expliciet noemt; ze staat er omdat het beeld anders onaf is.

Waar het voor het examen om draait: herken dat invordering het afgeven van het document is en ontzegging het verlies van de bevoegdheid, weet wie welke rol speelt, en onthoud het maximum van vijf jaar. De verdere procedure, zoals bezwaar tegen de invordering en de gang naar de rechter, laten we hier rusten.